Halkların Demokratik Partisi (HDP),
sokağa çıkma yasağı ve ablukanın aylarca devam ettiği Diyarbakır'ın Sur
ilçesiyle ilgili hazırladığı raporunu açıkladı.
Sokağa çıkma yasağının öncesini ve
sonrası ile yasağın kaldırıldığı bölgelerde neler yaşandığına ilişkin
anlatımların yer aldığı raporun girişinde, katledilen Diyarbakır Baro Başkanı
Tahir Elçi'nin Dört Ayaklı Minare ve barışa dair sözleri de yer alıyor.
"Sur'da yaşamını yitirenlere,
evini, yurdunu, toprağını terk etmek zorunda kalanlara" ithaf edilen
rapora göre, operasyonlar süresince kimliği tespit edilen 55 kişiyle birlikte
yaklaşık 90 kişi yaşamını yitirdiği, ilçedeki birçok tarihi yapı kullanılamaz
hale geldiği belirtildi.
196 sayfalık raporda şu başlıklar yer
aldı: "Demografi, Eğitim, Sağlık, Ekonomi, Mekânsal Yapı, UNESCO'ya
Giderken, 1990'lı Yıllardaki Göçler, Özyönetim İlanları Hakkındaki Görüşler,
Sokağa Çıkma Yasakları, Diyarbakır Baro Başkanı Tahir Elçi'nin Katledilmesi,
Mahalle Gözlemleri, Beyaz Nöbet Eylemi, Haber Nöbeti, Barış İnisiyatifleri,
Operasyonlar Sona Erdi, Ama Abluka Devam Etti, Açıklamadan Sonraki İnfazlar,
Acil Kamulaştırma Süreci, Güvenlik Noktaları Ve Karakollar, Abluka Sürecinde
Yaşamını Yitirenlerin Aileleri ile Yapılan Görüşmeler, Sur'da Katledilen
Yurttaşların Ölü Bedenlerine Yapılan İşkence, Ailelerin Sürece Dair
Beklentileri, Surda Çocuk Olmak, Abluka Sürecindeki Gözaltı, Tutuklama, Suriçi
Tarihi Yapı, Sur'da zarar gören yapılar, Göç."
Raporun sonuç bölümünde; Suriçi
bölgesinin tamamının 1988 yılında "kentsel sit alanı" ilan edildiği
kaydedilirken, Temmuz 2015'te de Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel
Peyzaj'ı UNESCO'nun Dünya Kültür Mirası listesine aldığı belirtildi.
Sur'da 454'i sivil yapı, 148'i anıtsal
yapı niteliğinde olmak üzere toplam 602 tescilli yapının olduğu ifade edilen
raporda, bu yapıların içerisinde 40 cami ve mescit, 19 ziyaret, türbe, hazire,
11 kilise ve 4 medrese bulunduğu kaydedildi.
SURLAR TANK VE TOPLARLA ATIŞLARIYLA
HASAR GÖRDÜ
Sur ilçesinde ilan edilen sokağa çıkma
yasakları büyük bir kültürel ve insani yıkıma yol açtığı vurgulanan raporda,
insanlığın ortak inanç ve kültür mirası olarak kabul edilen kutsal mekânlar
harabeye çevrildiği, UNESCO kültür mirası listesinde bulunan Diyarbakır Surları
tank ve top atışları nedeniyle hasara uğratıldığı belirtildi.
Raporda, "Sur içinde bulunan 500
yıllık Kurşunlu Camii, Dört Ayaklı Minare, Hasırlı Camii, Paşa Hamamı, Hasırlı
Halk Meclisi, Yoğurtlu Pazarı, 1700 yıllık Saint Mary Kilisesi, Surp Gragos
Ermeni Kilisesi ve Protestan kiliseleri, Hacı Hamit Camii ve Dengbêj Evi,
kullanılamaz hale getirilen tarihi yapıların sadece bir kısmı" denildi.
YASAK HALA DEVAM EDİYOR
Sokağa çıkma yasaklarıyla Anayasa'da
ifade edilen yaşam hakkı, sağlık hakkı, eğitim hakkı, seyahat hakkı başta olmak
üzere en temel evrensel insan hak ve özgürlüklerin açıkça ihlal edildiğinin
altı çizilen raporda; Sur'da toplamda 6 kez sokağa çıkma yasağı ilan edildiği
hatırlatıldı. Sur'da son yasağın 2 Aralık 2015'te açıklandığı ifade edilen raporda;
Valilik tarafından 9 Mart 2016'da operasyonların bittiğini açıklamasına rağmen,
sokağa çıkma yasağının bazı mahalle ve sokaklarda deam ettiği belirtilrdi.
90 KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ
29 Temmuz 2016 itibariyle 240 gündür
devam eden ablukada kimliği belirlenen 55 kişinin yaşamını yitirdiği ifade
edilen raporda, Diyarbakır, Malatya, Antep ve Elazığ Adli Tıp Kurumlarında
kimlik teşhisi için bekleyen ve kimsesizler mezarlığına defnedilip 26 ve 10
Temmuz 2016'da cenazeleri bulunan üç kişi ile birlikte Temmuz 2015'ten bu yana
Sur'da kesin olmamakla birlikte yaklaşık 90 kişinin yaşamını yitirdiği
kaydedildi.
Sur'da sokağa çıkma yasağı süresinde
özel harekat polisleri tarafından devarlara "Türk'ün gücünü göreceksiniz,
Kanımız aksa da zafer İslam'ındır, Allah cc her şeye yeter" şeklinde
yazılamaların yapıldığı, 3 hilal figürlerinin çizildiği, ‘Esedullah Timi'
imzalarının atılması bölgede 1990'lardaki Hizbullah ya da JİTEM benzeri
yapılanmaların harekete geçtiğinin göstergesi olduğunun altı çizildi.
Genelkurmay Başkanlığı'nın yaptığı
açıklamaya göre, operasyonlarda, aralarında iki yüzbaşı ve teğmenin de
bulunduğu 53 asker ile 17 polis ve bir korucu olmak üzere 71 güvenlik
görevlisinin hayatını kaybettiği bilgisinin de yer aldığı raporda,
operasyonlarda 392'si asker 128'i polis, üçü korucu olmak üzere 523 güvenlik
görevlisinin ise yaralandığı kaydedildi.
