Parti çevrelerimizde, ölen yoldaşların
ardından aşırı bir övgüyle söz etmek âdet olmuştur. Olumsuz yanları gizlemek, olumlu
yanları abartmak günümüzdeki anma yazılarının belirleyici özelliğidir. Bu
elbette ki akıllı bir adet değildir. Biz bu adeti gütmek istemiyoruz. Biz G.
Teliya yoldaş hakkında, yalnızca doğruyu söylemek, onu okura gerçekte olduğu
haliyle tanıtmak istiyoruz. Ve gerçek bize, ileri bir işçi ve bir Parti işçisi
olarak G. Teliya yoldaşın sonuna kadar kusursuz ve Parti için paha biçilmez bir
kişi olduğunu söylüyor. Sosyal- Demokrat Partiyi en isabetli biçimde
karakterize eden niteliklerin tümü -öğrenme isteği, bağımsızlık, sürekli
ileriye gitme, sebat, çalışkanlık, ahlâki güç- tüm bunlar, Teliya yoldaşın
kişiliğinde toplanmıştı. Teliya, proletaryanın en iyi özelliklerini bireyinde
cisimlendiriyordu. Bunun bir abartma olmadığını, bize onun kısa biyografisi gösterecektir.
Teliya yoldaş ;aydınlardan değildi. Okuma-yazma sanatına kendi çabasıyla hakim
olmuş ve sınıf bilincine varmıştı.
Çagani kasabasından çıktıktan sonra (Teliya, Kutais ilinin Çagani
kasabasında doğmuştu), Tifliste bir ailenin yanında hizmetçi olarak çalışmaya
başlamış ve Rusçayı da burada öğrenerek kitapların tutkun bir dostu olmuştu.
Çok geçmeden Teliya hizmetçilik mesleğinden usanarak demiryolu atölyelerinin
marangozluk kısmına girdi. Bu atölyeler, Teliya yoldaşa büyük hizmette
bulundular. Onun okulu oldular, Teliya burada Sosyal-Demokrat oldu, burada
çelikleşerek sağlam bir savaşçı haline geldi, burada yetenekli ve sınıf
bilinçli bir işçi olarak sivrildi. Daha 1900-1901 yıllarında ileri işçiler
arasında sayılan bir lider olarak öne çıkan Teliya yoldaş, Tiflisteki 1901
gösterisinden itibaren durup dinlenmeden çalıştı. İşten arta kalan bütün
zamanını ateşli bir propagandaya, örgütler kurmaya, sorumlu toplantılara
katılmaya, kendi çabasıyla sosyalist bir eğitim edinmek için inatla çalışmaya
hasretti. Polis onu izliyor, elde fenerle; arıyordu.
Fakat bu onun enerjisini ve mücadele isteğini
sadece artırıyordu. 1903’te (Tifliste) yapılan gösterinin ilham kaynağı Teliya
yoldaştı. Polis peşinde olduğu halde, bayrağı yükseltti ve bir konuşma yaptı.
Bu gösteriden sonra Teliya tamamen illegaliteye geçti ve bu yıldan itibaren
örgütün verdiği görevle Transkafkasyanın birçok şehirlerini dolaştı.
Aynı yıl içinde, örgütün verdiği görev üzerine
bir illegal basımevi kurmak için Batuma gitti. Fakat Batum istasyonunda bu
basımevinin teçhizatı ile tutuklandı ve bir zaman sonra Kutais hapishanesine
gönderildi. Bu Teliyanın duraksız; yaşamında yeni bir dönemin başlangıcıydı.
Bir buçuk yıl süren mahpusluk, Teliyada iz bırakmadan geçmedi. Hapishane onun
ikinci bir okulu oldu; Teliya burada sosyalist kitapları okuyarak, tartışmalara
katılarak durmadan öğrendi ve bilgi hazinesini genişletti. Teliyanın
yoldaşlarının birçoğunun gıpta ettiği o eğilmez devrimci karakteri de burada
kesin olarak oluştu.
Fakat ona ölüm damgasını vuran da bu aynı
hapishane oldu, en iyi yoldaşlarımızı mezara götüren ölümcül hastalık (verem)
onu bu hapishanede yakaladı. Teliya, sağlığının vahim durumunu biliyordu, fakat
onu endişelendiren bu değildi. Onu endişelendiren sadece, boş ve işsiz oturmaktı.
Kendimi istediğim gibi geliştirebileceğim, halk kitlelerini yeniden
görebileceğim, onların göğüslerine yaslanacağım ve onlara hizmet edeceğim
günleri ne zaman göreceğim?-hapse tıkılan yoldaş bunu düşlüyordu. Bu düşü
gerçekleşecekti.
Tutuklanmasından bir buçuk yıl sonra küçük
Kutais hapishanesine nakledilince, derhal buradan kaçtı ve Tifliste ortaya
çıktı. Bu sırada Parti bölünüyordu. Teliya yoldaş o sıralar Menşeviklere
katıldı, fakat o, Menşevizmi Kuran kendilerini mümin;, Bolşevikleri ise gâvur
ilan eden bazı damgalı Menşeviklere benzemiyordu. Teliya kendilerini doğuştan
Sosyal-Demokrat gösteren ve kara cahil oldukları halde ahmakça: Bilgiye
ihtiyacımız yok, biz işçiyiz, diye bağıran ilerici işçilere de benzemiyordu.
Teliyanın bir karakter özelliği, fraksiyon fanatizmini reddetmek, körü körüne
taklitçiliği tüm yüreğiyle aşağılamak ve herşeyin kendi aklıyla künhüne (özüne)
varmaktı.
İşte bunun için, hapishaneden kaçtıktan sonra
derhal kitaplara gömüldü; II. Parti Kongresi Protokolü; Martovun; Sıkıyönetimi, Lenin’in ;Ne Yapmalı?
ve Bir Adım İleri, İki Adım Gerisi.Kurumuş, sararmış, ısrarla kitapların
üzerine çömelip gülerek; Görüyorum ki, Bolşevik mi yoksa Menşevik mi olmaya
karar vermek hiç de öyle kolay değil; şu kitapları iyice incelemediğim sürece,
benim Menşevizmin kum üzerine inşa edilmiştir diyen Teliyayı görmek gerekirdi.
Teliya yoldaş gerekli literatürü inceledikten, Bolşeviklerle Menşeviklerin
çatışmaları üzerine iyice kafa yorduktan sonra her şeyi bir kez daha tarttı ve
ancak bundan sonra şöyle dedi: Yoldaşlar, ben Bolşevikim; görüşüme göre,
Bolşevik olmayan, Marksizm’in devrimci ruhuna hiç şüphesiz ihanet etmektedir.
Bunun üzerine o, devrimci Marksizm’in ( Bolşevizm’in
) bir havarisi oldu. 1905 yılında, örgütün kararıyla Baküye gitti. Basımevini
kurmak, semt örgütlerinin çalışmalarını örgütlemek, yönetici örgüte katılmak,
Proletariatis Brdsola için makaleler göndermekle uğraştı Teliya yoldaş Bakü de.
Bilinen yakalanmada Teliya da tutuklandı, fakat burada da kaçtı ve tekrar
Tiflise döndü. Bir süre Tiflis yönetici örgütünde çalıştıktan sonra, 1905
yılında Tammersforsta yapılan Tüm-Rusya Bolşevik Konferansına katıldı. Bu
konferans hakkındaki izlenimleri ilginçtir. Teliya, Partinin geleceğine umutla
bakıyordu ve parıldayan gözlerle, bu Parti için son gücünü esirgemeyeceğini
söylerdi. Fakat şansızlık bu ya, Rusya’dan döndüğü gibi yatağa düştü, bir daha
da kalkamadı. Asıl bundan sonra ciddi bir edebi faaliyete başladı. Hastalığı
sırasında şunları yazdı: İhtiyacımız Olan Şey (bkz.Akhali Zhovreba;)
Eski ve Yeni
Ölüler; (Arç. Corcadzeye bir yanıt), Anarşizm ve Sosyal-Demokrasi; Bize Niçin
Blanquistler Deniyor; vb. Son günlerde bize, Kafkasya Sosyal-Demokrasisinin
tarihi üzerine bir broşür hazırladığını yazmıştı, fakat acımasız ölüm, yorulmaz
yoldaşın kalemini elinden zamansız çekti. Teliya yoldaşın, kısa fakat
fırtınalarla dolu yaşamının resmi budur. Şaşılacak yetenekler, bitmez tükenmez
enerji, bağımsızlık, davaya derin sevgi, kahramanca eğilmezlik, havari yeteneği
- bunlardır Teliya yoldaşı karakterize eden. Teliya gibi insanlara sadece
proletaryanın saflarında rastlanır, yalnızca proletarya Teliya gibi kahramanlar
çıkarır, ve proletarya da, yoldaşımızın-işçi G. Teliyanın-kurbanı olduğu
kahrolası düzenden öç almak için çaba harcayacaktır. Dro (Zaman) No. 10, 22
Mart 1907, İmza: Ko... Gürcüceden yapılan yetkili Rusça çeviriye göre. (Stalin,
Eserler, Cilt 2, sayfa 33-36, İnter Yayınları)
1907.Teliya
Yoldaşın Anısına. JV. Stalin.