DİSK'e bağlı Genel-İş
Sendikası, Kayıt Dışı İstihdam raporunu açıkladı.
Araştırmanın sonuçları çarpıcı. Rapor, AKP iktidarının esnek, yarı zamanlı,
güvencesiz çalışma biçimlerini yaygınlaştırmasının sonuçlarını ortaya koymuş
oldu. AKP'nin kadınları güvencesiz çalışmaya iten politikalarıyla oluşan tablo
da gözler önüne serildi. Rapora göre, Türkiye'de istihdam edilen her 100
kişiden 35'i kayıt dışı çalışıyor. Kadınların yarıya yakını kayıt dışı.
Gençlerde de kayıt dışı oranı çok yüksek. 1 milyon 800 bin genç kayıt dışı
çalıştırılıyor. 65 yaş üstü çalışanların yüzde 84'ü kayıt dışı. Yarı zamanlı
çalışan her 10 kişiden 8'i kayıt dışı. Küçük işletmelerde istihdamın yarıdan
fazlası kayıt dışı.
3 YILDA YAKLAŞIK 1 MİLYON KİŞİ KAYIT DIŞINA İTİLDİ
Raporda, kayıt dışının çalışma hayatının yapısal bir sorunu haline geldiği
belirtilirken, yıllara göre kayıt dışı istihdam verileri aktarıldı. Buna göre,
2014 yılında 9 milyon 69 bin olan kayıt dışı istihdam, 2016'da 9 milyon 111
bini buldu. 2017 yılı Temmuz itibariyle ise 10 milyonu aştı. Yani son 3 yılda
kayıt dışına itilen çalışanların sayısı 1 milyona yakın. Kayıt dışı çalışanlar
toplam istihdamın yüzde 35'ini oluşturuyor. Yani her 10 kişiden 4'ü kayıt dışı
çalışıyor.
Kayıt dışı istihdam düşük gelirliler ya da asgari geçim düzeyinin altında
yaşayan yoksulları etkiliyor. Ücretsiz aile işçilerinin yüzde 91'i, kendi
hesabına çalışanların yüzde 62'si, ücretli ve yevmiyeli çalışanların yüzde 18'i
kayıt dışı çalıştırılıyor.
Çalışanların düşük eğitim düzeyi, kayıt dışı istihdamı doğrudan etkiliyor.
Yükseköğrenim görenlerde kayıt dışı istihdam oranı yüzde 6 iken, okuma yazma
bilmeyenlerde bu oran yüzde 88.
KADINLARDA YÜZDE 44, ERKEKLERDE YÜZDE 29
Kayıt dışı istihdamdan en çok kadınlar, gençler ve yaşlılar etkileniyor.
AKP iktidarının kadınları güvencesiz çalışmaya iten politikalarının da
etkisiyle kadınların yarıya yakını kayıt dışı çalışıyor. Raporda, şöyle
denildi: "Kadınların elde ettikleri gelirin ev içinde 'ek gelir' olarak
algılanması, ailenin geçiminin temel olarak erkeğin sorumluluğunda olduğu
düşüncesi, kadınların işgücü piyasasında düşük ücretle ve kayıtsız olarak
çalıştırılmalarına daha fazla zemin hazırlamaktadır. Kadınlar tarım sektöründe
ücretsiz aile işçiliğinin yanı sıra kentlerde küçük atölyelerde ya da evlerde
fason üretimin bir parçası haline gelerek kayıt dışı çalışmaktadır. Bu
nedenlerle kadınların kayıt dışı istihdam oranı yüzde 44 iken, erkeklerde bu
oran yüzde 29'dur. Ücretli veya yevmiyeli olarak çalışan kadınların da kayıt
dışı çalıştırılma oranı yüzde 20'dir."
Rapora göre, kadın emeği daha çok tarım sektöründe kayıt dışı
çalıştırılıyor. Ücretsiz aile işçiliğinde kadın istihdamının fazla olması,
kadınların tarım sektöründe kayıt dışı çalışma oranlarını da yükseltiyor. Tarım
sektöründe kayıt dışı çalışan kadın oranı yüzde 94 iken, erkeklerde bu oran
yüzde 72. Buna karşın kadınların eğitim düzeyi arttıkça ve daha büyük ölçekli
iş yerlerinde istihdamları arttıkça kayıt dışı çalıştırılma oranları da
düşüyor. Sanayi sektöründe kadınlarda kayıt dışı istihdam oranı yüzde 31 iken,
hizmet sektöründe yüzde 22 düzeyinde.
GENÇLERDE KAYIT DIŞI YÜZDE 44
Raporda, genç işsizliğin önemli bir yapısal sorun haline geldiği belirtilirken,
gençlerin birçoğunun eğitim olanaklarından yararlanmasına rağmen çalışma
olanağı bulamadığı kaydedildi. Rapora göre, genç işsizlik oranı 2016'da yüzde
20'leri bulmuştu. Rapora göre, iş imkanı bulamayan gençler işsiz kalmamak için
daha çok güvencesiz işlerde çalışıyor. 2016 verilerine göre toplam genç
istihdamının yüzde 44,51'i yani 1 milyon 798 bini kayıt dışı. Bunun 1 milyon
6'sı yani yüzde 32'si ücretli veya yevmiyeli olarak kayıt dışı çalışıyor.
Raporda, ayrıca "Yaşlı yoksulluğunun yüzde 16,3 gibi yüksek bir düzeye
ulaştığı ülkemizde, düşük emekli aylıkları ve her geçen gün reel olarak emekli
aylıklarının gerilemesi nedeniyle birçok emekli hayatlarını idame ettirebilmek
için yeniden çalışma hayatına dönmektedir. Ancak 55 yaş üstü çalışanların yüzde
70, 65 yaş üstü çalışanların yüzde 84'ü kayıt dışı çalıştırılmaktadır"
denildi.
YARI ZAMANLI ÇALIŞANLARIN NEREDEYSE TAMAMI KAYIT DIŞI
Raporda, kayıt dışı istihdamdan kısmi ya da yarı zamanlı çalışanların, tam
zamanlı çalışanlara göre daha çok etkilendiği belirtildi. Buna göre, tam
zamanlı istihdam edilenlerde kayıt dışı yüzde 28 iken, yarı zamanlı
çalışanlarda bu oran yüzde 80. Yani her 10 yarı zamanlı çalışan işçiden 8'i
kayıt dışı.
BÖLGESEL UÇURUMLAR VAR
Yine kayıt dışı çalışma bölgeler itibariyle de farklılık gösteriyor. Kürt
illeri ile Karadeniz bölgesinde kayıt dışı oranı yüzde 50 ila 60 civarında.
Sektörler itibariyle bakıldığında ise kayıt dış istihdam tarım sektöründe
yoğunlaşıyor. Raporda, ciddi bir denetimsizlik ve çalışma ilişkileri açısından
kuralsızlığın egemen olduğu sektörlerde kayıt dışının fazla olduğu belirtildi,
tarım ve inşaat örnek gösterildi. Tarımda kayıt dışı oranı yüzde 82, inşaatta
yüzde 36. Sanayi ve hizmetler sektöründe ise yüzde 20. Kayıt dışı çalışma
sanayide küçük işletmelerde yoğunlaşıyor. 10 ve daha az kişi çalışan
işletmelerde kayıt dışı oranı yüzde 55 iken, 50 ve daha fazla kişi çalıştıran
işletmelerde bu oran yüzde 3. Ancak Türkiye'de küçük işletmeler daha fazla.
Raporda, çözüm önerileri de sunuldu. Genel-İş taleplerini şöyle sıraladı:
-Küresel meta zincirlerine eklemlenme yerine farklı sanayi politikaları
üretilmelidir.
-Kayıt dışı istihdamı doğuran ekonomi politikaları terk edilmelidir.
-Denetim arttırılmalı ve kayıt dışı istihdam eden patronlara karşı caydırı
önlemler alınmalıdır.
-Sosyal güvenlik sistemi herkesin eşit şekilde yararlanabileceği bir hak
olarak tanınmalıdır.
-Gençlerin ve kadınların güvenceli istihdam olanağına kavuşmaları için
politikalar üretilmelidir.
-Emeklilerin yaşam koşullarını iyileştirici ücret ve sosyal haklar
verilmelidir.
-Yarı zamanlı çalışanların sosyal güvenceden yararlanabilmesi için koruyucu
düzenlemeler yapılmalıdır.